Kontakt
Małgorzata Guzińska-Błońska

biegły rewident
Associate Partner
Phone: +48 58 520 38 73
E-Mail

Ustawa o rachunkowości wymaga sporządzenia przez jednostkę Informacji dodatkowej, w której zaprezentuje ona transakcje oraz rozrachunki w podziale na jednostki powiązane i pozostałe. W bilansie będą to należności, zobowiązania oraz aktywa finansowe, w rachunku zysków i strat – przychody i koszty, a w rachunku przepływów pieniężnych – niektóre pozycje wpływów i wydatków.  

Jednostki powiązane ustawa o rachunkowości definiuje jako: jednostkę dominującą, znaczącego inwestora, jednostki zależne, jednostki współzależne, jednostki stowarzyszone, wspólników jednostki współzależnej oraz jednostki znajdujące się wraz z jednostką pod wspólną kontrolą (art. 3 ust. 1 pkt 43 uor).

Jednostką dominującą jest jednostką sprawująca kontrolę nad inną jednostką. Poprzez sprawowanie kontroli rozumie się zdolność jednostki do kierowania sytuacją finansową i operacyjną innej jednostki w celu osiągania korzyści ekonomicznych z jej działalności. Podstawową przesłanką do uznania jednostki za zależną (podporządkowaną jednostce dominującej) jest posiadanie w niej udziałów. Jednak samo posiadanie udziałów nie zawsze świadczy o kontroli. Jednostka, aby być dominującą wobec innej, musi jednocześnie posiadać zdolność powoływania większości członków zarządu, rady nadzorczej oraz dysponować większością głosów. 

Inną odmianą powiązania jest współkontrola. Występowanie współkontroli wymaga określenia w umowie spółki podziału kontroli nad działalnością gospodarczą. Decyzje finansowe i operacyjne wymagają zgody obu stron. 

Jednostkami powiązanymi są również jednostki stowarzyszone, czyli takie, na które inwestor wywiera znaczący wpływ. Oznacza to, że inwestor uczestniczy w podejmowaniu decyzji z zakresu polityki finansowej i operacyjnej jednostki, jednak nie posiada on nad nią kontroli ani współkontroli. Zwykle wiąże się to z posiadaniem przez inwestora więcej niż 20% głosów oraz zasiadaniem w zarządzie. 

Zgodnie z MSR 24 Ujawnienie informacji na temat podmiotów powiązanych za podmioty powiązane uznaje się również dwie jednostki, które mają wspólnego dyrektora lub innego członka kluczowego personelu kierowniczego, jednak jedynie w przypadku, gdy osoba ta sprawuje faktyczną kontrolę nad jednostkami 

Przykład

Jan Kowalski jest prezesem zarządu spółki X i jednocześnie zajmuje stanowisko dyrektora finansowego w spółce Y. W sprawozdaniu spółki X należy wykazać obroty i rozrachunki spółki X ze spółką Y jako jednostką powiązaną.

Przykład 2

Marek Nowak jest dyrektorem handlowym spółki Y i członkiem zarządu spółki Z. Jednak w spółce Z pojawia się sporadycznie i nie sprawuje faktycznej kontroli nad sprawami spółki. Spółki Y i Z nie będą powiązane w myśl MSR/MSSF.

Ustawa o rachunkowości mówi, że w Dodatkowych informacjach i objaśnieniach należy wyszczególnić transakcje z jednostką kontrolowaną lub współkontrolowaną, na którą znaczący wpływ wywiera lub posiada w niej znaczącą ilość głosów, bezpośrednio lub pośrednio, osoba, która jest członkiem organu zarządzającego, nadzorującego lub administrującego jednostki lub jednostki z nią powiązanej. Tu występuje jednak zastrzeżenie, że należy te transakcje wykazać w momencie, gdy zostaną one zawarte na warunkach innych niż rynkowe oraz będą stanowiły informację istotną dla użytkownika sprawozdania. Należy także wykazać tego typu transakcje zawarte z osobami powiązanymi (małżonek, krewny, osoba pozostająca faktycznie we wspólnym pożyciu) z członkami organów zarządzających, nadzorujących oraz administrujących jednostki lub jednostki powiązanej. MSR 24 wymaga ujawnienia tych informacji niezależnie od warunków zawarcia transakcji.

Dodatkowo warto wspomnieć, że jednostkami powiązanymi wobec naszej jednostki są zasadniczo spółki prawa handlowego, a więc: spółki osobowe – spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna oraz spółki kapitałowe -  spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna. Wynika to z definicji jednostki powiązanej, zawartej w Kodeksie spółek handlowych (art. 4 § 1 pkt 5). Kwestia powiązań dotyczy spółek, których właścicielem jest ta sama osoba prawna (nie zaś  osoba fizyczna - spółki X i Y są jednostkami powiązanymi, jeżeli ich właścicielem jest ABC Sp. z o.o. a nie przedsiębiorca Pan Kowalski).

Jeżeli są Państwo zainteresowani tym tematem, chętnie udzielimy dalszych informacji. Nasi biegli rewidenci i konsultanci są do Państwa dyspozycji i odpowiedzą na pytania z zakresu audytu finansowego w naszych biurach w: Gdańsku, Gliwicach, Krakowie, Poznaniu, Warszawie oraz we Wrocławiu.