Kontakt
Jagna Kowalczyk-Fudali

radca prawny
Senior Associate
Phone: +48 12 378 66 33
E-Mail

Prawa chroniące wspólników w świetle Kodeksu Spółek Handlowych.

Kodeks spółek handlowych zawiera szereg zapisów chroniących prawa tzw. mniejszości (wspólników). Jednym z nich jest możliwość żądania przez wspólników reprezentujących co najmniej 1/10 kapitału zakładowego upoważnienia przez sąd do zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością  (art. 237 Kodeksu Spółek Handlowych, dalej: KSH). Mechanizm ten miał stanowić remedium w sytuacji bierności organów spółki na zgłoszone im żądanie zwołania zgromadzenia i jest kontynuacją prawa wspólnika lub wspólników do żądania zwołania  zgromadzenia wspólników, o którym mowa w art. 236 KSH. Jak się okazuje w praktyce zastosowanie tej instytucji jest trudne, a przede wszystkim czasochłonne. 

Procedura zwołania zgromadzenia nadzwyczajnego spółki z o.o. na podstawie Sądowego upoważnienia – wymogi formalne i przebieg procesu:

1. Żądanie zwołania zgromadzenia wspólników przez zarząd spółki.

W pierwszej kolejności wspólnicy mniejszościowi są jednak obowiązani skorzystać z prawa do żądania, by zarząd dokonał zwołania zgromadzenia wspólników spółki. Tego rodzaju wniosek powinien mieć formę pisemną, zawierać proponowany termin odbycia zgromadzenia i porządek obrad. Wniosek taki należy złożyć zarządowi najpóźniej na miesiąc przed wskazanym we wniosku  terminem. Żądanie zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników powinno zawierać uzasadnienie, tak aby zarząd miał szansę ustosunkować się do potrzeby zwołania zgromadzenia. Należy zaznaczyć, że KSH formułuje takie uprawnienie mniejszości tylko co do nadzwyczajnych zgromadzeń wspólników, nie odpowiada natomiast na analogiczną potrzebę w przypadku zgromadzeń zwyczajnych. 

2. Żądanie sądowego upoważnienia do zwołania zgromadzenia wspólników

Po bezskutecznym upływie 2-tygodniowego terminu od dnia przedstawienia wskazanego wyżej żądania zarządowi spółki, wspólnik lub wspólnicy, którzy wystąpili z tym żądaniem,  mogą wystąpić do sądu rejestrowego o upoważnienie ich do zwołania zgromadzenia wspólników.

Wniosek złożony do Sądu powinien zawierć żądanie upoważnienia do zwołania zgromadzenia wspólników. 

Wniosek ten powinien czynić zadość wymogom formalnym pozwu oraz zawierać żądanie upoważnienia do zwołania zgromadzenia wspólników wraz z określonym porządkiem obrad i wskazywać na nieuwzględnione uprzednio żądanie zwołania zgromadzenia przez zarząd. Wnioskodawca musi we wniosku wykazać legitymację do jego wniesienia, tj. musi wykazać, że posiada wymagany  udział w kapitale zakładowym spółki.  We wniosku można też wskazać osobę, którą sąd mógłby wyznaczyć na przewodniczącego zgromadzenia. Do wniosku powinna zostać załączona kopia wniosku wspólnika lub wspólników skierowana do zarządu, dotycząca zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników wraz z dowodem otrzymania pisma przez zarząd. Wniosek taki podlega opłacie sądowej w wysokości 300 zł .

Działania podjęte przez Sąd przed udzieleniem upoważnienia do zwołania zgromadzenia wspólników spółki z o. o. 

Sąd rejestrowy zobowiązany jest w pierwszej kolejności wezwać zarząd spółki do złożenia oświadczenia w przedmiocie niezwołania zgromadzenia. Należycie uzasadnione oświadczenie zarządu może mieć wpływ na postanowienie sądu rejestrowego, w szczególności jeżeli będzie z niego wynikało, że wniosek został złożony bezzasadnie, a zwoływanie zgromadzenia narazi spółkę na nadmierne trudności organizacyjne, czy nakłady finansowe. Po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego zarządowi do złożenia oświadczenia – w sytuacjach klarownych -  sąd rejestrowy może wydać stosowne postanowienie; lub – w razie wątpliwości - na zasadach ogólnych kontynuować postępowanie. Postępowanie takie trwa co najmniej kilka miesięcy w każdej instancji. Od postanowienia Sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do Sądu Okręgowego, co powoduje wydłużenie postępowania o kolejne miesiące. Podstawą zwołania Zgromadzenia jest bowiem tylko prawomocne postanowienie właściwego Sądu, a zatem w sytuacjach konfliktowych trzeba się liczyć także i z możliwością odwołania. 

W postanowieniu Sąd wskazuje osoby upoważnione do zwołania zgromadzenia, a zazwyczaj również termin, w jakim zgromadzenie ma być zwołane (zazwyczaj 3 miesiące). 

3. Praktyczne problemy związane z przyznaniem przez Sąd upoważnienia do zwołania zgromadzenia wspólników spółki z o. o.

Należy wskazać, że przedstawiona procedura jest niezwykle czasochłonna i w praktyce zupełnie nieefektywna. Czas oczekiwania na spełnienie wszystkich wymogów prawnych związanych z wystąpieniem przez wspólników mniejszościowych do sądu celem uzyskania upoważnienia do zwołania zgromadzenia niejednokrotnie skutkuje paraliżem decyzyjnym spółki. Dodatkowo Sąd zasadniczo nie ma określonych terminów załatwiania tego typu wniosków, musi za każdym razem poczekać na odpowiedź Spółki/wspólnika albo na bezskuteczny upływ czasu na jej udzielenie. W sytuacjach, gdy planowane do podjęcia decyzje nie są zbieżne z interesami członków zarządu, mogą oni skutecznie przedłużać postępowanie. Problem pojawia się także w sytuacji, gdy faktycznie w spółce brak osób pełniących funkcję członków zarządu, a celem składanego wniosku jest wyjście z tego impasu przy równoczesnym braku zaangażowania lub jednomyślności po stronie wspólników. Sądowe upoważnienie do zwołania zgromadzenia powinno rozwiązywać takie sytuacje. W praktyce jednak, zwłaszcza w sytuacjach konfliktowych i przy znacznym rozproszeniu kapitału, może okazać się, że złożenie wniosku o zwołanie zgromadzenia spowoduje jedynie pogłębienie paraliżu decyzyjnego spółki. 

4. Rozwiązaniem problemu może okazać się umowa spółki, która przyspieszy proces zwoływania zwyczajnego lub nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników.  

Skutecznym rozwiązaniem omawianego problemu jest wprowadzenie do umowy spółki postanowienia, gwarantującego mniejszościowym wspólnikom (reprezentującym – w zależności od struktury właścicielskiej – np. minimum 10% kapitału zakładowego) prawo do zwoływania zwyczajnego lub nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników na wypadek gdy zarząd (lub inny organ), z różnych względów i mimo wezwania, tego nie uczyni. Taki zapis – często pomijany przy zawieraniu umowy spółki – pozwoli uniknąć długotrwałego i w praktyce mało skutecznego mechanizmu sądowego upoważniania wspólników do zwołania zgromadzenia.

Nasi adwokaci jak i radcowie prawni oferują doradztwo prawne także w innych dziedzinach. Są dostępni dla Państwa w biurach Rödl & Partner: Gdańsk, Gliwice, Kraków, Poznań, Warszawa, Wrocław. 

9.12.2016 r.