Kontakt
Aneta Majchrowicz-Bączyk

radca prawny
Partner
Phone: + 48 61 86 44 900
E-Mail

Na początku września 2016 na Ukrainie weszły w życie poprawki do konstytucji oraz precyzująca je ustawa o sądownictwie i statusie sędziów. Akty te zostały uchwalone przez ukraiński parlament 2 czerwca 2016 roku i stanowią początek długo oczekiwanej reformy sądownictwa na Ukrainie. Reforma ma na celu wprowadzenie daleko idących zmian w systemie sądownictwa na Ukrainie, przede wszystkim ma wykorzenić korupcję, powszechnie panującą we wszystkich organach sądowych. Zmiany mają być wprowadzane stopniowo w ciągu następnych kilku lat. Ostatecznie twórcy reformy zrezygnowali z powszechnej weryfikacji sędziów, mimo że był to zapis oczekiwany przez dużą część ukraińskiego społeczeństwa. 

Najważniejsze zmiany wprowadzone przez omawiane akty prawne to:

  1. Czteroinstancyjny system sądowniczy zamieniono trójinstancyjnym, który stanowią: sądy rejonowe, sądy okręgowe, Sąd Najwyższy. 
  2. Zlikwidowano sądy kasacyjne, jedynym organem kasacyjnym ma być Sąd Najwyższy. W nowy skład Sądu Najwyzszego będą mogli być powołani również prawnicy bez doświadczenia zawodowego w sądownictwie tacy jak adwokaci, pracownicy naukowi itd. 
  3. Refoma zmienia sposób mianowania sędziów. Dotychczas sędziowie powoływali byli przez prezydenta na 5-letni okres próbny. Po tym okresie Rada Najwyższa powoływała sędziów bezterminowo. Obecnie zniesiono okres próbny. Sędziowie będą powoływani przez prezydenta na wniosek Wyższej Rady Sprawiedliwości. Prezydent nie ma możliwości odrzucenia takiego wniosku. 
  4. Utworzone mają zostać dwa nowe sądy: Sąd Antykorupcyjny i Sąd do Spraw Własności Intelektualnej. 
  5. Kandydaci na sędziów przedstawiani przez Wyższą Radę Sprawiedliwości będą wcześniej wyłaniani w procedurze konkursowej. 
  6. Refoma sądownictwa poszerza kompetencje Wyższej Rady Sprawiedliwości. Jest to organ konstytucyjny, którego dotychczasowe kompetencje ograniczały się do proponowania prezydentowi i parlamentowi kandytur sędziów. W świetle reformy do kompetencji rady należeć będą sprawy związane z postępowaniami dyscyplinarnymi wobec sędziów i uchylaniem ich immunitetu. 
  7. Podniesiono limit wieku dla kandytadów na stanowisko sędziego. Kandydatem na sędziego może zostać obywatel Ukrainy, który ukończył 30 lat (wcześniej było to 25 lat). Kandydaci muszą wykazać się co najmniej pięcioletnim stażem w dziedzinie prawa (wcześniej trzyletnim). Górna granica wieku dla pracy na stanowisku sędziego wynosi 65 lat. 
  8. Dotychczasowi sędziowie będą musieli przejść procedurę weryfikującą ich kwalifikacje i uczciwość. 
  9. Na sędziów nałożono obowiązek deklarowania majątku, a także źródeł jego pochodzenia. Sędziowie będą mogli być odwoływani, jeżeli naruszą obowiązek wskazania źródeł posiadanego majątku.
  10. Sędziowie mają również obowiązek deklarowania swoich związków rodzinnych. Obowiązek ten dotyczy wskazania krewnych, którzy zajmują stanowiska w innych strukturach państwowych lub w biznesie. 
  11. Aby skutecznie zapobiegać korupcji reforma zakłada znaczne podwyższenie sędziowskich pensji. Wysokość pensji sędziego w sądzie rejonowym ma wynosić 30 pensji minimalnych, w sądzie okręgowym 50 pensji minimalnych, a w Sądzie Najwyższym 75 pensji minimalnych (obecnie pensja minimalna na Ukrainie wynosi 1450 hrywien, 1 euro = 29 hrywien). Poza tym sędziom przysługiwać będą dodatki do wynagrodzenia. 
  12. Refoma przewiduje możliwość wniesienia skargi do Sądu Konstytucyjnego przez osoby fizyczne, jeżeli została wyczerpana droga sądowa, a zastosowana dla wydania wyroku ustawa jest w opinii wnioskodawcy sprzeczna z konstytucją. 
  13. Reforma wprowadza zmiany odnośnie do pełnomocnictwa procesowego. Do tej pory każdy prawnik mógł być pełnomocnikiem strony i występować w jej imieniu w postępowaniach sądowych. Wyjątkiem były sprawy karne, w których pełnomocnikiem mógł być jedynie adwokat. W przyszłości strony przed sądami mogli reprezentować tylko prawnicy posiadający uprawnienia adwokackie. W tym przypadku wprowadzono okresy przejściowe: od 2017 roku obowiązywać będzie konieczność reprezentowania przez adwokata przed Sadem Najwyższym, od 2018 przed sądami okręgowymi i od 2019 przed wszystkimi sądami.

Podsumowanie: Reforma sądownictwa na Ukrainie

Przyjęcie zmian w konstytucji i uchwalenie ustawy dotyczącej reformy sądownictwa jest na pewno bardzo dobrym początkiem i nieodzownym pierwszym krokiem do uzdrowienia ukraińskiego systemu sądownictwa. Podkreślić trzeba, że jest to jednak dopiero początek bardzo długiej drogi do transformacji całego systemu. Niektóre elementy tej reformy będą musiały być doprecyzowane dodatkowymi aktami prawnymi. Jak w każdym procesie przekształcania nie można oczekiwać, że rezultaty pojawią się natychmiast. Wprowadzona reforma jest jednak niewątpliwie odpowiednim krokiem we właściwym kierunku. 

14.11.2016