Kontakt
Michał Gosek

doradca podatkowy
Senior Associate
Phone: +48 61 624 49 39
E-Mail

Kontrola działalności prowadzonej na terenach Specjalnych Stref Ekonomicznych (SSE) może być prowadzona na kilku różnych obszarach. Powoduje to, że zarówno zakres kontroli, jak i krąg podmiotów uprawnionych do jej przeprowadzenia jest dużo szerszy niż u „typowych” przedsiębiorców. 

W odniesieniu do zakresu przedmiotowego kontroli wyróżnić możemy:

  • kontrolę prawidłowości korzystania z pomocy publicznej udzielanej w formie zwolnienia podatkowego (prowadzoną przez organy podatkowe oraz urzędy kontroli skarbowej),
  • kontrolę wypełnienia warunków zezwolenia (prowadzoną z upoważnienia Ministra Gospodarki przez podmiot zarządzający daną strefą), oraz 
  • kontrolę zgodności pomocy z zasadami wspólnego rynku (prowadzoną przez Komisję Europejską).

Tak szeroki obszar podlegający kontroli powoduje w praktyce, że podmioty prowadzące działalność na terenach Specjalnych Stref Ekonomicznych mogą być zobowiązane do przechowywania dokumentów przez znacznie dłuższe okresy, niż podmioty prowadzące działalność gospodarczą poza obszarem SSE.

Kontrola prawidłowości korzystania z pomocy publicznej udzielanej w formie zwolnienia podatkowego z tytułu dochodów uzyskanych z działalności gospodarczej prowadzonej na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej (SSE)

Zarówno organy podatkowe, jak i organy kontroli skarbowej, zobowiązane są w ramach podejmowanych czynności kontrolnych do przestrzegania przepisów podatkowych, w tym przepisów Ordynacji podatkowej (OP).  Zgodnie z art. 86 § 1 OP podatnicy obowiązani do prowadzenia ksiąg podatkowych przechowują księgi i związane z ich prowadzeniem dokumenty do czasu upływu okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Termin przedawnienia zobowiązania podatkowego wynika natomiast wprost z art. 70 OP, który stanowi, iż termin przedawnienia wynosi 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W niektórych przypadkach termin ten może być natomiast dłuższy. Przykładowo, w świetle aktualnego orzecznictwa, podmioty rozliczające straty podatkowe są zobowiązane przechowywać księgi aż do upływu okresu przedawnienia dla ostatniego roku podatkowego, w którym rozliczona została strata podatkowa.

Określony w art. 70 OP termin przedawnienia nie może być ani odroczony przez organ podatkowy, ani też przedłużony przez Ministra Finansów. W przypadkach ściśle uregulowanych w przepisach OP możliwe jest natomiast wystąpienie przerwy biegu terminu przedawnienia bądź zawieszenia terminu przedawnienia. Ustawa o rachunkowości zobowiązuje natomiast podatnika do trwałego przechowywania sprawozdań finansowych, a pozostałych dokumentów przez okres 5 lat, licząc od początku roku następującego po roku obrotowym, którego dokumenty dotyczą. 

Ustawodawca nie przewidział natomiast wprost dodatkowych uregulowań w tym zakresie dla podmiotów prowadzących działalność na terenach SSE. Powoduje to, iż w myśl obowiązujących przepisów OP dokumenty podatkowe powinny być przez spółki prowadzące działalność na terenach Specjalnych Stref Ekonomicznych przechowywane przez okres 6 lat od zakończenia roku podatkowego, którego dotyczą.

Kontrola zgodności pomocy publicznej z zasadami wspólnego rynku

Kolejną kwestią jest kontrola prowadzona przez Komisję Europejską, która w przypadku powzięcia wątpliwości, czy pomoc publiczna przyznana przedsiębiorcy jest zgodna z prawem lub wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem, może przeprowadzić kontrolę bezpośrednio u beneficjenta. W sytuacji, gdy Komisja Europejska uzna, że pomoc publiczna nie jest wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem, może podjąć wszelkie niezbędne środki w celu windykacji pomocy od beneficjenta. Wskazać przy tym należy, iż kompetencje Komisji Europejskiej w zakresie windykacji pomocy podlegają 10-letniemu okresowi przedawnienia. Okres przedawnienia rozpoczyna bieg w dniu, w którym bezprawnie przyznano pomoc beneficjentowi. 

Kontrola wypełnienia warunków zezwolenia na prowadzenie działalności na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej

Odrębną kwestią jest kontrola wypełnienia warunków zezwolenia będącego podstawą do  korzystania z pomocy publicznej. Zgodnie z art. 18 ustawy o Specjalnych Strefach Ekonomicznych (usse) minister właściwy do spraw gospodarki wykonuje kontrolę działalności gospodarczej podmiotu, który uzyskał zezwolenie na prowadzenie działalności na terenie SSE (w rzeczywistości do sprawowania przedmiotowej kontroli uprawnione zostały podmioty zarządzające poszczególnymi SSE). Zgodnie z art. 19 usse uzyskane zezwolenie, może jednak zostać przez Ministra Gospodarki cofnięte, m.in. w sytuacji gdy przedsiębiorca zaprzestał na terenie strefy prowadzenia działalności gospodarczej, na którą posiadał zezwolenie lub też rażąco uchybił warunkom określonym w zezwoleniu. 

Zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (updop) w razie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej, podatnik traci prawo do zwolnienia i jest obowiązany do zapłaty podatku za cały okres korzystania ze zwolnienia podatkowego (wyjątek stanowią zezwolenia wydane przed dniem 1.01.2011 r., w przypadku których przedsiębiorca tracący zwolnienie zobowiązany jest do zapłaty podatku za okres od powstania okoliczności będącej przyczyną cofnięcia zezwolenia). 

Cofnięcie zezwolenia na prowadzenie działalności na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej może powodować, iż przedsiębiorca zobowiązany będzie przekwalifikować dochód, który uzyskał przed 5 laty, ze zwolnionego na opodatkowany. W takim przypadku przedawnienie jeszcze nie nastąpi. Wynika to z faktu, że zobowiązanie podatkowe w odniesieniu do dotychczas zwolnionego z opodatkowania dochodu powstaje dopiero w chwili utraty zezwolenia. Oznacza to, iż wynikający z art. 70 OP 5-letni termin przedawnienia rozpocznie bieg dopiero w chwili utraty zezwolenia. 

W praktyce wspomniana regulacja powoduje, iż podmiot prowadzący działalność na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej, we własnym interesie powinien przechowywać wszelkie dokumenty podatkowe począwszy od momentu rozpoczęcia prowadzenia działalności na terenie SSE, aż do jej zakończenia.

Skutki braku dokumentacji podatkowej

Podstawowym ryzykiem, z jakim liczyć musi się spółka w przypadku braku dokumentów jest niemożność udokumentowania transakcji gospodarczych przeprowadzonych w okresie, którego dotyczy utracona dokumentacja. Zgodnie bowiem z art. 23 § 1 OP w przypadku, gdy brak jest ksiąg podatkowych lub innych danych niezbędnych do jej określenia lub dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania, organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania. Główny ciężar zgromadzenia dowodów dokumentujących fakt zawierania transakcji spoczywa w tym przypadku na podatniku. Jak podkreślano w orzecznictwie (m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 18 czerwca 2009 r., I SA/Gd 27/09) organy podatkowe mają wprawdzie obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, jednak nie oznacza to, iż to na organie podatkowym spoczywa obowiązek uzupełniania materiału dowodowego o brakujące dokumenty. Tym samym w przypadku, gdy spółka nie podejmie działań mających na celu odtworzenie dokumentacji podatkowej, musi liczyć się z ryzykiem określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania

Reasumując, stwierdzić należy, iż w myśl przepisów podatkowych przedsiębiorcy prowadzący działalność na terenach Specjalnych Stref Ekonomicznych powinni przechowywać dokumenty podatkowe dotyczące danego roku jeszcze przez co najmniej 6 lat od jego zakończenia. Z uwagi jednak na fakt, iż w wyniku kontroli dokonywanej z upoważnienia Ministra Gospodarki przez podmiot zarządzający strefą lub też w wyniku kontroli prowadzonej przez Komisję Europejską może teoretycznie dojść do utraty zezwolenia na prowadzenie działalności na terenie SSE, sugerowalibyśmy przechowywanie dokumentów podatkowych dotyczące całego okresu funkcjonowania w specjalnej strefie ekonomicznej. Utrata zezwolenia spowodowałaby bowiem  utratę zwolnienia w podatku dochodowym za cały okres korzystania z pomocy publicznej. Oczywiście trudno wyobrazić sobie, aby spółka gromadziła akta z kilkunastu lub kilkudziesięciu lat. W skrajnych przypadkach mogłoby się okazać, iż niezbędne jest wydzielenie w tym celu odrębnego magazynu. W takim przypadku rozwiązaniem może być przechowywanie dokumentacji na nośniku elektronicznym.

Nasi doradcy podatkowi w biurach Rödl & Partner: Gdańsk, Gliwice, Kraków, Poznań, Warszawa i Wrocław, chętnie przeanalizują Państwa dokumentację związaną z inwestycją w Specjalnej Strefie Ekonomicznej i zaproponują rozwiązania pozwalające zminimalizować ryzyka podatkowe. Z chęcią odpowiedzą także na inne pytania z zakresu doradztwa podatkowego. W naszych biurach znajdą Państwo również wsparcie w zakresie doradztwa prawnego, związanego z działalnością na terenie SSE oraz doradztwa prawnego w innych obszarach Państwa działalności.